Thú thật là trước đây cứ mỗi lần máy tính bị đơ hay chuột quay vòng tròn, phản xạ đầu tiên của mình là dí chặt nút nguồn để tắt ép, bất chấp dữ liệu có mất hay không.
Mãi sau này nghịch nhiều, dính lỗi nhiều mới nhận ra máy tính hiếm khi đột tử. Hiện tượng khựng giật hầu hết đến từ 3 điểm nghẽn rất quen thuộc này:
Tiến trình ngầm và tiện ích rác 'ăn' cạn tài nguyên
Nhiều phần mềm sau khi cài xong tự động gán mình vào danh sách khởi động cùng hệ thống. Cứ bật máy lên là hàng tá ứng dụng chạy nền đồng loạt đòi cập nhật, quét dữ liệu hoặc đồng bộ đám mây. Bạn mở Task Manager (Ctrl + Shift + Esc) lên mà xem, chuyển sang tab Startup sẽ thấy một đống thứ không dùng đến vẫn đang 'Enabled'. Tắt bớt đi, chỉ để lại những driver cần thiết.
Ngoài ra, các tiện ích mở rộng (extension) linh tinh trên trình duyệt cũng là ổ ngốn RAM khủng khiếp. Có lần máy Mac của mình quạt gầm rú liên tục chỉ vì một extension đọc file PDF chạy ngầm lỗi, xoá sạch cache trong Library thì máy mới nguội lại.
Ổ cứng SSD bị nhồi nhét trên 85% dung lượng
Nhiều người nghĩ dùng ổ SSD thì đầy đến mấy cũng chạy vù vù như nhau, nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại. Khi dung lượng trống xuống dưới 10-15%, hiệu năng đọc ghi của SSD tụt dốc thê thảm, kéo theo cả hệ điều hành phản hồi chậm chạp.
Trên Windows, chịu khó mở Disk Cleanup chạy dưới quyền Admin để xoá đống file rác Windows Update cũ. Còn trên macOS thì vào phần quản lý Storage để dọn bớt thùng rác và dữ liệu thừa. Giữ cho ổ chứa hệ điều hành có một khoảng thở nhất định là nguyên tắc bắt buộc.
Bụi bám kín quạt tản gây hạ xung (thermal throttling)
Đây là lỗi phần cứng phổ biến nhất khiến máy đang mượt bỗng dưng đơ cứng khi mở tác vụ nặng. Bụi bẩn bám lâu ngày làm bịt kín các khe tản nhiệt và cánh quạt. Khi CPU hoặc GPU nóng vượt ngưỡng an toàn, hệ thống sẽ tự động ép giảm xung nhịp xuống mức cực thấp để tự bảo vệ. Kết quả là máy bạn đơ như một cỗ máy thời cổ đại. Nếu máy dùng hơn hai năm chưa từng mở ra xịt bụi hay thay keo tản nhiệt mới, khả năng cao nó đang bị nghẹt thở theo đúng nghĩa đen.
Lần gần nhất bạn mở nắp máy ra thổi bụi hoặc kiểm tra danh sách khởi động cùng Windows là khi nào?
Lưu ý ngắn: Khi dùng bình xịt khí nén vệ sinh quạt, luôn giữ bình thẳng đứng để tránh phụt chất lỏng làm ẩm mạch điện.
