Review 'Lấy Lại Cuộc Trò Chuyện': Lời Cảnh Tỉnh Cho Sự Cô Đơn Thời Đại AI

Nói thẳng ra, việc đổ hết mọi tội lỗi khiến con người ta cô đơn cho công nghệ hay các thuật toán chỉ là một cách tự bào chữa. Dạo trước, khi ôm chiếc laptop AI giải quyết xong tầm 70% việc văn phòng từ soạn email đến tóm tắt tài liệu, mình ngồi rảnh rỗi lướt qua một loạt thông báo từ các ứng dụng kết bạn. Cảm giác quen thuộc lại tới: lướt đủ các app nói chuyện với người lạ hay mở vài app hẹn hò hay ra xem, thậm chí bạn bè bên LGBT lướt app dành cho les hay gay, ai cũng nhắn vài câu xã giao rồi thôi. Thấy trống rỗng quá, mình lôi lại cuốn "Reclaiming Conversation: The Power of Talk in a Digital Age" của Giáo sư Sherry Turkle (MIT) ra đọc. Lúc mới đọc xong, mình từng nghĩ chắc phải gỡ bỏ hết ứng dụng, cấm tiệt điện thoại thì mới tìm lại được sự kết nối thật sự. Nhưng nghĩ lại, quan điểm đó của mình có phần hơi cực đoan. Công nghệ đâu có ép mình phải bấm gửi một tin nhắn được gọt dũa kỹ lưỡng thay vì nhấc máy gọi điện? Tác giả Sherry Turkle chỉ ra rằng chúng ta đang chủ động chọn sự tiện lợi để né tránh những đòi hỏi phức tạp của một mối quan hệ thực tế. Khi nhắn tin, ta giấu đi sự run rẩy trong giọng nói hay ánh mắt bối rối, nhưng chính những thứ vụng về đó mới là chất keo kết nối con người. Thật ra, cuốn sách không bảo người đọc vứt smartphone đi, mà nhắc về khái niệm cô độc lành mạnh (solitude). Nếu không thể ngồi yên một mình trong vài phút mà cứ phải với lấy điện thoại, ta sẽ chẳng bao giờ lắng nghe ai một cách trọn vẹn. Từ cuốn sách, mình bắt đầu thử áp dụng vài thay đổi nhỏ: chấp nhận quy tắc 7 phút lúng túng khi trò chuyện trực tiếp (vượt qua 7 phút đầu gượng gạo chứ không rút máy ra bấm), giữ bàn ăn gia đình làm khu vực không thiết bị, và chủ động chuyển từ gõ phím sang gọi thoại nếu nội dung dài hơn 3 dòng. Mà nói đi cũng phải nói lại, bảo từ bỏ hoàn toàn giao tiếp qua màn hình ở thời điểm năm 2025 này là điều không thực tế. Các công cụ trực tuyến vẫn giúp mình giữ kết nối với bạn bè ở xa. Cho nên cuốn sách này không phải một lời bài xích công nghệ, mà là một lời nhắc để ta không tự biến mình thành cỗ máy vô cảm. Anh em trên ZolaChat đã bao giờ kiên nhẫn ngồi qua 7 phút gượng gạo đầu tiên trong một cuộc gặp ngoài đời mà không đụng vào điện thoại chưa?