Nhiều người hễ thấy máy đơ, chuột giật, quạt hú ầm ĩ là lập tức đổ cho máy yếu hoặc Windows càng ngày càng nặng, nhưng thật ra phần lớn trường hợp là do dính mã độc chạy ngầm.
Tuần trước mình vừa dọn hộ hai cái máy. Một bên là laptop của ông chú họ, do tò mò click vào mấy banner quảng cáo linh tinh trên mạng mà rước về cả đống tiện ích mở rộng lạ hoắc kèm trình duyệt rác. Bên kia là PC của cậu em sinh viên tải phần mềm bẻ khóa không rõ nguồn, dính ngay con trojan miner chạy ngầm qua tập lệnh PowerShell, cứ bật máy lên là CPU gánh 100% công suất.
Nhiều bạn hay khuyên nhau mở Task Manager lên tìm xem cái nào ngốn tài nguyên thì tắt. Thật ra mã độc bây giờ khôn lắm, hễ thấy cửa sổ Task Manager mở lên là nó tự tắt ngấm để né, đóng Task Manager lại là nó đào tiếp. Muốn tóm được nó, mình phải vào Safe Mode, bật công cụ Process Explorer của Microsoft lên rồi kích hoạt tính năng Check VirusTotal.com để soi mã băm của từng tiến trình. Cái nào dính cờ đỏ thì truy tận thư mục gốc để xóa, sau đó dùng thêm AdwCleaner quét lại registry và chạy lệnh sfc /scannow trên PowerShell để vá lại file hệ thống.
Nghe thì bài bản và chuẩn kỹ thuật đấy. Nhưng ngồi gỡ xong cả buổi tối, mình chợt nghĩ: rốt cuộc mình đang cố chứng minh điều gì?
Nói thẳng ra, việc kiên nhẫn ngồi lần mò từng tiến trình, soi từng khóa registry bị sửa đổi chỉ để cứu một bản Windows nhiễm độc nặng đôi khi rất phí thời gian. Cố gỡ sạch được con miner này thì chưa chắc đã lôi hết được các cửa hậu (backdoor) khác mà nó cài vào. Với những máy dính trojan bám sâu, phương án nhanh và an toàn nhất thật ra là sao lưu tài liệu cá nhân ra ổ cứng ngoài rồi cài trắng lại Windows trong tầm 20 phút.
Mà thôi, nói vậy cũng hơi cực đoan. Cài lại máy thì nhanh thật, nhưng nếu người dùng vẫn giữ thói quen click bừa bãi vào các link lạ hay tiện tay cài extension trôi nổi thì vài tuần sau đâu lại vào đấy. Thiết lập DNS chặn tên miền độc hại kết hợp giải thích cho người nhà hiểu nguy cơ vẫn là cái cần làm hơn.
Mỗi lần máy của bạn bè hoặc người thân bị đơ giật do dính mã độc ngốn tài nguyên, mọi người thường kiên nhẫn ngồi bóc tách từng tiến trình để diệt hay chọn giải pháp cài lại hệ điều hành cho dứt điểm?
