Nhiều người thần thánh hóa cuốn 'Nghệ Thuật Yêu' của Erich Fromm như một cuốn cẩm nang gối đầu giường, nhưng nói thẳng ra, đây là cuốn sách cực kỳ khó nuốt và có phần xa rời thực tế nếu bạn mong đợi một lời khuyên thực chiến cho chuyện tình cảm.
Điểm làm mình nể nhất ở Fromm là cú tát thẳng vào tâm lý số đông. Ông chỉ ra một sự thật trần trụi: đa phần chúng ta chỉ loay hoay tìm cách làm sao để người khác thích mình, bằng ngoại hình, bằng sự nghiệp hay mấy mẹo nói chuyện học lỏm, thay vì thực sự học cách yêu một con người. Giữa lúc ai cũng có thể quẹt trái quẹt phải trên điện thoại để kiếm một người trò chuyện qua đêm, cuốn sách nhắc nhở rằng tình yêu đòi hỏi bốn thứ rất tốn công: quan tâm, trách nhiệm, tôn trọng và thấu hiểu. Muốn hiểu một người thì không thể dựa vào ba dòng tin nhắn hay một buổi cà phê vội vã.
Nhớ đợt mình xuống An Giang công tác, ngồi hóng gió chiều bên bờ kênh Vĩnh Tế với một anh bạn địa phương. Anh chẳng biết gì về tâm lý học hay sách vở kinh điển, điện thoại cũng chỉ để nghe gọi, nhưng cách anh săn sóc gia đình làm mình giật mình. Anh bảo muốn biết người ta thương mình không thì phải nhìn lúc họ mệt mỏi, ngồi chung mâm cơm đạm bạc mà vẫn kiên nhẫn nghe nhau nói. Lúc đó mình thấy lời Fromm viết hóa ra đang hiển hiện ở một góc quê mộc mạc như vậy.
Nhưng điểm mình muốn chê ở cuốn này cũng không ít. Giọng văn của Erich Fromm mang nặng tính phân tâm học hàn lâm của thế kỷ trước. Ông lý tưởng hóa tình yêu thành một thứ kỷ luật nội tâm cao siêu gần như khổ hạnh. Đọc sách, bạn sẽ thấy ông đòi hỏi con người phải vượt qua hoàn toàn nỗi sợ cô đơn, phải yêu một cách hoàn toàn vô tư và bao dung với cả nhân loại. Nói thì hay, mà thôi, nói vậy hơi cực đoan với người thường. Trong đời sống thực tế, khi cơm áo gạo tiền đè nặng trên vai, việc giữ được sự nhẫn nại và trách nhiệm tuyệt đối như Fromm vẽ ra là điều gần như bất khả thi với phần lớn chúng ta. Sách cho ta một cái đích đạo đức rất đẹp, nhưng lại bỏ quên việc con người vốn dĩ đầy rẫy sự ích kỷ và yếu đuối tự nhiên.
Thành thật mà nói, mình vẫn chưa chắc liệu bản thân có thực sự làm đúng được một phần mười những gì Fromm viết hay không, hay chúng ta cứ vừa yêu vừa sai rồi tự vấp ngã tiếp?
