Bẫy Deepfake Và AI Thao Túng 2025: Bảo Vệ Danh Tính Số Khi Kết Nối Online

Nhiều người vẫn giữ thói quen hễ ai nhắn tin mượn tiền hay gạ gẫm đầu tư là đòi gọi video call ngay để xác minh. Cách này trước đây ổn, nhưng giờ thì không còn an toàn nữa. Gần đây mình chứng kiến một trường hợp người quen suýt mất tiền vì cuộc gọi video kéo dài đúng mười giây. Bên kia màn hình vẫn là khuôn mặt quen thuộc, cử động chớp mắt nói cười bình thường, giọng nói cũng y hệt, chỉ kêu mạng yếu rồi tắt máy kèm theo tin nhắn giục chuyển khoản gấp. Đến khi gọi lại bằng số điện thoại bàn mới vỡ lẽ tài khoản mạng xã hội của người đó đã bị chiếm quyền từ đêm hôm trước, còn đoạn video vừa rồi là sản phẩm ghép mặt theo thời gian thực. Kẻ xấu hiện nay không còn dùng những đoạn clip chắp vá giật cục. Chúng lợi dụng các mô hình xử lý hình ảnh realtime để khớp khẩu hình ngay trong lúc gọi. Nếu bạn chỉ nhìn lướt qua trên màn hình điện thoại nhỏ xíu, việc phát hiện viền mặt bị nhòe hay ánh sáng bất thường là cực kỳ khó. Để không dính bẫy, mình thấy có mấy thói quen cần đổi ngay: Thứ nhất là quy ước một mật khẩu miệng trong nhà, kiểu một từ khóa hay câu hỏi riêng tư mà chỉ người thân mới biết. Cứ có việc gấp liên quan đến tiền bạc, bất kể là giọng nói hay mặt ai trên video, không đọc đúng từ khóa đó thì dứt khoát không chuyển tiền. Thứ hai, nên chuyển dần từ xác thực SMS OTP sang Passkey ở những dịch vụ đã hỗ trợ. Trò đánh cắp SIM hay dùng mã độc đọc trộm tin nhắn OTP xảy ra quá nhiều rồi. Passkey gắn chặt với phần cứng thiết bị nên dù kẻ gian có lừa bạn bấm vào trang web giả mạo thì chúng cũng không lấy được phiên đăng nhập. Ngoài ra, với những người lạ mới quen qua mạng xã hội hay các kênh ghép đôi trực tuyến, hễ câu chuyện bắt đầu rẽ sang hướng khoe lợi nhuận đầu tư hoặc rủ nạp tiền vào web lạ thì tốt nhất là chặn ngay. Lòng tin trên mạng khi đã bị công nghệ can thiệp thì rất khó phân định thật giả. Thật ra mình vẫn chưa dám chắc liệu các thuật toán quét chống deepfake tích hợp sẵn trên điện thoại sau này có theo kịp tốc độ phát triển của mấy công cụ giả lập này hay không, hay người dùng vẫn phải tự dựa vào trực giác là chính?